separator

بانکداری باز: مفاهیم فنی، مدل‌های کسب‌وکار و زیرساخت‌های مقرراتی

 در ابتدای میزگرد بانکداری باز، امید ترابی (معاون توسعه، بازار و ارتباط با مشتریان شرکت توسن) تاکید کرد: بانکداری باز بستری برای بهره‌گیری از مفهوم اقتصاد مشارکتی است که در آن تلاش می‌شود با گذر از دنیای Master-Slave  به فضای جدید بانکداری منتقل شویم. در این چهارچوب جدید بانک بستر را فراهم می‌کند و اجازه می‌دهد محتوای آن توسط تامین‌کننده‌ها و جامعه ذینفعان تولید شود. به سخن دیگر در این فضا بانک‌ها همانند گذشته دیگر تولید‌کننده محصولات سنتی و مشابه نخواهند بود و امکانات و بسترهای مناسب تولید محتوا را در اختیار دیگر کسب‌وکارها قرار می‌دهند.

در مقابل نیما نامداری (معاون طرح و برنامه شرکت ارتباط فردا) تاکید کرد: با بروز بحران مالی ۲۰۰۸، بحران اعتماد نیز ایجاد شد و بانک‌ها بزرگترین بازنده این اتفاق بودند. از سوی دیگر، با توجه به اینکه حاشیه سود بانک‌ها کاهش یافته بود، نیاز بود تغییراتی در بازار و محصولات بانکی ایجاد شود و در مجموع سرویس‌ها به شکل جدیدی به مشتریان ارائه گردد. اما برای این تحول و کسب مجدد اعتماد، هزینه‌های سنگینی مورد نیاز بود. راه حل نجات استفاده از برندهای معتبر دیگر و ارائه سرویس‌ها در این قالب‌ها بود که به ظهور رابط‌های کاربری برنامه‌نویسی (APIs) منتهی شد که امروز در قالب بانکداری باز معرفی می‌شود. 

وی ادامه داد: در حال حاضر، بانکداری باز در دنیا دوران اولیه خود را سپری کرده و الان در دوره تثبت و ایجاد درآمد قرار گرفته است. به عبارت دیگر، بانکداری باز از یک محصول ملموس و دارای ساختار درآمدی مشخص برخوردار گشته که فراگیر هم شده است. البته در ایران بعضا این حس شکل گرفته که در مدل رقابتی که در بانکداری باز مطرح می‌شود، بانک‌ها بازنده خواهند بود. باید در مقابل گفت که خیز لزوما اینگونه نیست و در صورت مدیریت مناسب و ارائه یک بستر از طریق واسطه‌ها و دیگر کسب‌وکارهای مطرح می‌توان فضایی برای جذب مشتریان جدید مطرح کرد که خلق ارزش نماید و منبع سودآوری باشد. این جریان به قدری قدرتمند است که در سال‌های آتی ما شاهد شناسایی درآمد ناشی از بانکداری باز در قالب ترازنامه و صورت‌های مالی بانک‌ها خواهیم بود. البته مفهومی که باید درک شود این است که بانکداری باز بیشتر توسعه بانکداری شرکتی و اختصاصی است. خوشبختانه یک رویکرد اتحاد استراتژیک نیز بین بانک‌ها برای هم‌افزایی و استفاده موثرتر از منابع بانک‌ها ایجاد شده است که بطور کارایی در کاهش هزینه و افزایش سودآوری نقش خواهد داشت.

در ادامه میزگرد مهران محرمیان (معاون شبکه شرکت خدمات انفورماتیک) تاکید کرد: فلسفه ایجاد پول و بانک فروش اعتماد به مردم است؛ در حالی که بعد از بحران مالی ۲۰۰۸ این اعتماد بسیار رقیق‌ شده است و در ایران نیز این روند مصداق دارد. در واقع می‌توان گفت این مطالبات گروه‌های ذینفع و اشخاص ثالث است که طی دهه اخیر بانک‌ها را مجبور به باز کردن سرویس‌ها کرد. هر چند که در ایران در حال حاضر بانکداری باز برای عده ای مد شده، ولی روند عمومی که موسسه گارتنر نیز آن را گزارش می‌دهد این است که بانک‌ها به سمت پلتفرم‌های جدید در حال حرکت هستند. 

وی افزود: در مجوع می‌توان گفت که بانکداری بسته یا سنتی در دنیا مرده است و باید به سمت بانکداری باز حرکت کرد. با توجه به این تحولات، سه چالش اصلی در بانکداری باز که از سوی موسسه گارتنر به عنوان مهمترین‌ دغدغه‌های این حوزه شناسایی شده عبارتند از: فرهنگ، امنیت و پول‌سازی. بنابراین نیاز است که در این حوزه تلاش‌های بسیاری انجام شود تا بتوان زیست‌بوم‌های جدید را شکل داد و سپس آنها را به بانک‌ها متصل کرد. اما اگر به دنبال ساخت زیست‌بوم نرویم، ضعف‌های اساسی خواهیم داشت. در چنین شرایطی توصیه‌های کلی گارتنر عبارتند از: گسترش زیست‌بوم‌ها، خراب کردن سیلوها و برنامه‌ریزی برای خلق ارزش‌. 

محرمیان تاکید کرد: این مسیر مستلزم صرف تلاش، انرژی و پشتکار است که فین‌تک‌ها بهترین گزینه برای هموارسازی این مسیر هستند. با توجه به این اهمیت ضروری است که در پیچ و خم خسته‌کننده و طاقت‌فرسای بروکراسی اداری از استارت آپ‌ها حمایت کنیم تا زیست‌بوم‌های جدید شکل گرفته و با اتصال آنها به بانک‌ها یک تحول خلق شود. با یک چنین رویکردی می‌توان ادعا کرد که بانکداری باز نیازی به بازاریابی به مفهوم سنتی ندارد؛ بلکه لازم است تا با فراهم ‌کردن دسترسی‌ها و تبدیل شدن به یک پلتفرم، زمینه را برای حضور کسب‌وکارها و جذب بخشی از نیازهای بازار مهیا کرد. 

وی ادامه داد: در چنین تعاملی درآمد، سود و ارزش خلق می‌شود و از رویکرد کسب درآمد مبتنی بر اسپرد به کسب درآمد مبتنی بر کارمزد خدمات واقعی حرکت می‌کنیم. البته، در خصوص تنظیم‌گری و مقررات نیز هر چند که بازار در مجموع راه درستی را می‌پیماید، ولی باید در این تحول به نقش نظارتی بانک مرکزی و دغدغه‌های مقام ناظر نیز توجه کرد. نباید انتظار داشت بانک مرکزی چشم‌هایش را به روی سوء استفاده‌ها در حوزه بانکداری باز ببندد و این با وظیفه ذاتی مقام ناظر نیز در تعارض است. در مجموع هر چه بتوان این وظیفه را با دخالت کمتر ولی به نحو موثرتری انجام داد، بهینه‌تر است.

در ادامه این نشست، حسن سلیمانی (معاون نرم‌افزار فناوری اطلاعات بانک ملت) اظهار داشت: بانکداری باز با مزایا و منابع درآمدی مشخص در دنیا ایجاد شده و لذا در ایران نیز بانکداری باز یک ضرورت به شمار می‌رود و بانک‌ها باید مدل‌ کسب‌وکار خود را از چهارچوب بانک خارج نموده و تلاش کنند با آماده کردن زیرساخت ها، شرایط به روز شدن را برای خود فراهم کنند. اما از منظر محصولات، برای بانک این بازار است که مشخص می‌کند چه سرویسی بر روی بانکداری باز و APIs ارایه شود. بدیهی است در شرایطی که عمده تقاضاهای بازار در حوزه پرداخت (مانند لیست تراکنش‌ها، مانده‌گیری، انتقال وجه) باشد و از سوی دیگر مقررات و ضوابط نیز سهل‌تر باشد، خروجی عمده محصولات نیز در این عرصه خواهد بود. 

وی افزود: البته این بدان معنا نیست که بانک‌ها منتظر باشند تا استارت‌آپی برای ارائه محصولات و بهره‌مندی از امکانات به آنها مراجعه نماید؛ بلکه خود بانک‌ها نیز باید در این زمینه فعال باشند. بر اساس پیش‌بینی‌های بین‌المللی تا سال ۲۰۲۲ بالغ بر ۷۰ درصد از کسب‌‌وکارهای کوچک‌ (SMEs) به سمت استفاده از بانکداری باز خواهند رفت. در چنین شرایطی نیز هر بانکی که قادر باشد خودش را زودتر از دیگران مجهز و آماده نماید، از سهم بازار بیشتر و درآمد بیشتری برخوردار خواهد بود.

احمد احمدی (صاحب‌نظر بانکداری الکترونیک) در ادامه با بیان اینکه با تحولات دهه اخیر، مفهوم پرداخت نیز دچار تغییر شده است،‌ افزود: در این تحول پرداخت از سرویس‌های مبتنی بر کارت به طیف گسترده‌ای از تراکنش‌ها گسترش یافته است. بر این اساس، انتظار داریم که در آینده زیست‌بوم‌های ما نیز قوی‌تر شوند و سرویس‌های تکامل‌یافته‌تری ارایه کنند. تحت این شرایط نظام مقرراتی جدیدتری مطرح خواهد شد؛ به عبارت دیگر، ما شاهد شاپرک‌ و شتاب جدیدتری خواهیم بود که در نسخه دستورالعمل سامانه‌های پرداخت (PSD2) این فضاها ترسیم شده است و می‌تواند نقشه راه خوبی برای ما باشد.