separator

اتحاد استراتژیک بانک‌ها

 حامد قنادپور در ابتدای جلسه با اشاره به تکاپویی که در دو روز همایش بانکداری الکترونیک وجود دارد مطرح کردند که برای اینکه این تکاپوها ثمربخش باشند لازم است که با اتفاقات و تصمیماتی همراه باشد و اتحاد بانک‌ها یکی از آن اتفاقات است. در فضای رقابتی که بر شبکه بانکی حاکم است برخی فعالیت‌ها و محصولات بانک‌ها ماهیت رقابتی ندارند که زیرساخت‌های بانکداری الکترونیک از جمله آنها است. اگرچه بانک‌ها می‌توانند در حوزه‌های رقابتی هم وارد همکاری شوند ولی بانک‌ها در این حوزه‌ها می‌توانند وارد اتحاد استراتژیک شوند. 
در ادمه میزگرد دکتر رسول‌اف مدیرعامل بانک آینده اشاره کردند که بحث اتحاد استراتژیک در صنایع از دهه ۷۰ میلادی مطرح شده و در دهه ۷۰ با تمرکز به کاراتر کردن محصول این بحث پیش‌ رفت. در دهه ۸۰ اتحاد استراتژیک با محوریت تثبیت جایگاه فعالان بازار مطرح شد و از دهه ۹۰ میلادی به بعد، تمرکز بر استفاده از ظرفیت‌ها و شایستگی‌های طرفین اتحاد مطرح شد. وی در ادامه افزود که با توجه به بی‌ثباتی و نااطمینانی که در بازار کسب‌وکار وجود دارد، اتحاد استراتژیک به‌عنوان یک راه‌حل مطرح می‌شود. از دیگر مزایای اتحاد استراتژیک می‌توان به چابکی در ارائه خدمات، کاهش قیمت تمام‌شده محصولات، توزیع ریسک و گسترش دسترسی جغرافیایی اشاره کرد. مدیرعامل بانک آینده در ادامه افزود که اتحاد استراتژیک یک رویکرد داوطلبانه است و می‌تواند در حالت‌های مختلف و حوزه‌های مختلف دنبال شود. سرمایه‌گذاری، برون‌سپاری خدمات، بازاریابی مشترک و حوزه تحقیق و توسعه از جمله حوزه‌هایی هستند که اتحاد استراتژیک قابل طرح است. رسول‌اف در ادامه اشاره کرد که اتحاد استراتژیک در ایران با چالش‌هایی هم روبرو است که نگرانی سازمان از محدود شدن قدرت کنترل خود و نگرانی از قوی‌تر شدن رقیب از جمله این چالش‌ها است. البته ایشان با بیان مثال‌هایی مطرح کردند که اتحاد استراتژیک نه تنها باعث محدود شدن مشتریان نمی‌شود بلکه تعاد مشتریان را بیشتر کرده و نگرانی از دست دادن مشتریان مطرح نیست. وی در ادامه اشاره کرد که زیرساختهای قانونی و حقوقی مورد نیاز برای اتحاد استراتژیک در کشور فراهم نیست. به عنوان نمونه در قانون تجارت به بحث ادغام بانک‌ها نپرداخته است. همین مسئله برای اتحاد استراتژیک نیز مطرح است.   
در ادامه دکتر بیگدلی مدیرعامل بانک ملت اشاره کردند که تا به امروز در ایران اتحاد استراتزیک در سیستم بانکی شکل نگرفته ولی امروزه با توجه به تغییرات سریعی که در بازار اتفاق می‌افتد اتحاد استراتژیک یک نیاز به حساب می‌آید. وی در ادامه مشکلات ناشی از افزایش رقابت شدید در بین بانک‌ها و افزایش در بهای تمام شده محصولات را برشمرد و حوزه زیرساخت‌های بانکداری الکترونیک را به‌عنوان حوزه مستعد برای اتحاد استراتژیک دانستند که باعث کاهش هزینه‌های زیربنایی در این بخش می‌شود. 
مدیرعامل بانک ملت به همکاری بانک ملت و بانک مهراقتصاد، در حوزه نقل و انتقال مالی و تامین وجه نقد اشاره کرد و تصریح کرد: در حال انعقاد تفاهم‌نامه با سه بانک دیگر هستیم و تفاهم‌نامه‌ آنها امروز امضا می‌شود که یکی از آنها با بانک آینده است. 
در ادامه میزگرد ابولقاسم رحیمی انارکی در پاسخ به این سوال که در بانک‌های تخصصی آیا ضرورتی برای این اتحاد وجود دارد یا خیر، اظهار داشت: مسئله اتحاد استراتژیک سال‌هاست که مطرح است اما خیلی مورد توجه بانک‌ها قرار نگرفته است. اما با توجه به وضعیت فعلی حاکم در شبکه بانکی و هزینه‌های بالایی که بانک‌ها متحمل می‌شوند و درآمد مناسب را از خدمات بانکی کسب نمی‌کنند، اتحاد استراتژیک یک انتخاب نیست بلکه برای همه بانک‌ها به یک ضرورت تبدیل شده است. وی با بیان اینکه اتحاد استراتژیک برای بانک‌های تخصصی و تجاری ضرورت دارد، افزود: موارد مشترکی را داریم که می‌توانیم برای آنها حتی با بانک‌های تجاری اتحاد استراتژیک را داشته باشیم، ما هم بانک هستیم و فقط در برخی از بخش‌ها اشتراک منافع کمتری داشته باشیم، اما این ضرورتی است که وجود دارد. مدیرعامل بانک مسکن ادامه داد: برای پیشبرد اتحاد بین بانک‌ها نیازمند فرهنگ‌سازی کلیدی بین بانک‌ها هستیم. ما معمولاً فضای رقابتی کارهایمان را انجام می‌دهیم درحالی که برای محیط مشترک شاید خیلی فرهنگ‌سازی نداشته باشیم.
این مقام مسوول در نظام بانکی درباره تمامیت خواهی بانک‌ها و عدم شکل گیری اتحاد بین خودشان گفت: این موضوع برمی‌گردد به فرهنگی که در مجموعه شبکه بانکی وجود دارد. ما دوست داریم هر چیزی که در قدرتمان است برای خودمان نگه داریم، با به اشتراک گذاشتن این قدرت می‌ترسیم که منافع مان به خطر بیافتد. 
وی افزود: اما این امری اجتناب‌ناپذیر است و اگر بانک‌ها این کار را انجام ندهند زمانی به ایجاد اتحاد در این صنعت مجبور می‌شویم؛ ضمن اینکه راه‌حل برون‌رفت از مشکلات نظام بانکی در آینده را یا انحلال یا ادغام می‌دانند به همین دلیل برای جلوگیری از این فرایندها باید بانک‌ها مشکلات خود را با اتحاد حل کنند.
مدیرعامل بانک مسکن به ادغام موسسات اعتباری غیربانکی اشاره کرد و افزود: بانک‌ها باید خودشان را آماده کرده و فرهنگ‌سازی لازم را در مجموعه‌های خود انجام دهند، اینکار اگر داوطلبانه انجام شود مزایای چشم‌گیری خواهد داشت، اما اگر ادغام صورت گیرد دیگر اختیاری نیست و همه‌چیز درهم باید بین بانک‌ها تقسیم شود که این حالت مخاطرات به مراتب بیشتری خواهد داشت.
وی برقراری اتحاد بین بانک‌ها را امری دست یافتنی تلقی کرد و ادامه داد: سعی می‌کنیم این موضوع مهم را در دستور کار قرار دهیم. اگر بانک‌ها به جمع‌بندی برسند و منافع مشترک بین خودشان و یک یا چند بانک برقرار کنند حتما این اتحاد دست یافتنی می‌شود.  مدیرعامل بانک مسکن با بیان اینکه الان مسیر به طرف فناوری است، گفت: حرکت اقتصاد جهانی در بحث اتحادهای استراتژیک به سمت اقتصاد دیجیتال است. بزرگترین شرکت‌های دنیا در قیاس با سال ۲۰۰۱ وارد حوزه فناوری شده‌اند.
علی دیواندری در ادامه میزگرد اظهار داشت: یک زمانی سوال می‌شود که چرا اتحاد استراتژیک مهم است و زمانی سوال می‌شود آیا به این اتحاد نیاز داریم؟ پاسخ این است که بله امروز نظام بانکی ما بیش از هر زمان دیگری به اتحاد استراتژیک احتیاج دارد.
 دبیر همایش بانکداری الکترونیک با اشاره به فشار هزینه‌ها در ترازنامه‌های بانکی گفت: الان بیش از هر زمانی احتیاج داریم که از هزینه‌های بیجا جلوگیری کرده و فشار را به سپرده‌گذاران منتقل نکنیم. وی با بیان اینکه حتی در اینکه نرخ سود را در حداقل قانونی نگه داریم به این اتحاد‌ها احتیاج داریم، تصریح کرد: باید از رقابت‌های مخربی که به ضرر همه ما شده است جلوگیری کنیم، چراکه این رقابت‌ها هیچ برنده‌ای نخواهد داشت و در نهایت فقط با ضرر همراه است.
رییس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی با اشاره به اینکه بانک‌های ما هنوز نتوانسته اند با یکدیگر به خوبی همکاری داشته باشند، افزود: یکی از مسائلی که در همه جای دنیا حل شده است وام سندیکایی است که ما هنوز در سیستم بانکی در این حوزه مشکل داریم در حالی که همین کار در صنعت بیمه ایران به راحتی انجام می‌شود. عدم همکاری مناسب بانک‌ها در قالب وام‌های سندیکایی باعث ایجاد مشکلاتی در تامین مالی طرح‌های بزرگ می‌شود. 
دیواندری گفت: راهکار این مشکل حاکم شدن تفکر جدید در صنعت بانکی است تا این فشارهای مالی ترازنامه‌ای را بکاهد. رییس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی درباره اینکه چرا بانک‌ها تمایل به تمامیت خواهی دارند، تصریح کرد: عدم‌تمایل بانک‌ها به اتحاد وجود دارد و حتی در برخی از بانک‌ها نمونه‌هایی وجود دارد که با شرکت‌های خودشان هم کار نمی‌کنند. مشکل عمیق‌تر از این حرفاست، بانک‌هایی هستند که شرکت تاسیس کرده‌اند ولی به آنها کار نمی‌دهند.
 وی در تبیین راه‌کارهای کاربردی برای اتحاد استراتژیک بانک‌ها به سه مورد اشاره کرد: اول اینکه اتحاد استراتژیک بین کانون بانک‌های خصوصی و شورای هماهنگی بانک‌ها ایجاد شود و یک نهاد صنفی مشترک تشکیل شود که از قدرت بالایی برخوردار باشد. اگر این نهاد با قدرت شکل گیرد حتما بانک مرکزی نیز از آن مشورت می‌گیرد. دوم اینکه، بانک مرکزی باید حمایت‌های خود را ادامه دهد و یک سری از اتحادهای استراتژیک را بویژه در حوزه IT و خدمات پرداخت و زیرساخت‌ها هدایت کند. سوم اینکه اتحاد استراتژیک در دستور کار بانک‌ها قرار گیرد و یک عضو هیئت مدیره بانک به این امر اختصاص یابد. چهارم این‌که گزارش‌دهی فعالیت‌های بانک مرکزی و بانک‌ها در این حوزه باید به شکل مطلوبی صورت گیرد. 
 ناصر حکیمی در هشتمین همایش بانک‌داری الکترونیک و نظام‌های پرداخت در میزگرد اتحاد استراتژیک بانک‌ها، با بیان اینکه ما یک اتحاد حرفه‌ای هم نداریم و صحبت برای اتحاد استراتژیک زود است، اظهار داشت: ما می‌خواهیم بانک‌ها در ابتدا بتوانند برای منافع مشترک، تصمیم یکسانی بگیرند، در صورتی که ما حتی در مورد موضوع کارمزدها هم به یک نظر مشترک نرسیدیم.
معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی با اشاره به حذف کارمزد خدمات تراکنش در دهه ۸۰ تصریح کرد: در دهه ۸۰ بانک‌ها همه کارمزدها را حذف کردند و امکانات مجانی دادند و بعد از آن خیلی مشکل است به مردم بگوییم بابت چیزی که مجانی بوده، باید پول بدهید، این مساله‌ای است که وقتی آن را خراب می‌کنیم، به راحتی اصلاح نمی‌شود.
حکیمی ایجاد ذهنیت تمامیت‌خواه در سازمان‌های مختلف را از مشکلات نظام بانکی عنوان کرد و گفت: ما همه چیز را در داخل سازمان خود می‌بینیم و به دنبال آن هستیم که آنچه ما می‌خواهیم اتفاق بیفتد. برای مثال ما افتخار می‌کردیم که در داخل کشور ۶٫۵ میلیون دستگاه کارتخوان داریم و هم‌اکنون در بانک مرکزی نیز یک صف طولانی برای PSPها ایجاد شده که می‌خواهند کارتخوان خود را در کنار این کارتخوان‌ها قرار دهند.
وی ادامه داد: هر کدام از این دستگاه‌ها بیش از یک میلیون تومان هزینه دارد و ما ۶۵۰۰ میلیارد تومان هزینه را برای کاری کردیم که بیشتر از ۲۰۰۰ میلیارد تومان هزینه نیاز نداشت؛ موضوعی که در کشورهای دیگر حل شده است.
معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی، با بیان اینکه این بانک همواره می‌خواهد بانک‌ها را جمع کند تا تصمیم مشترکی بگیرند و این موضوع را توسعه دهیم، اظهار کرد: یکی از دلایلی که جلوی این کار را می‌گیرد این است که اهداف بانک‌های ما کاملاً با هم متفاوت است؛ بانک‌های دولتی، خصوصی، توسعه‌ای و غیره اهداف مشترکی ندارند و همین باعث می‌شود که در جنگ رقابتی قرار بگیرند.
به گفته حکیمی، وقتی اهداف بانک‌ها با هم فرق می‌کند، تصمیم‌ها نیز متفاوت می‌شود؛ بانک خصوصی به دنبال ایجاد سود برای سهام‌داران خود است، اما در مقابل در میان دولتی‌ها رقیبی دارد که به سود و زیانش کاری ندارد و فقط ارزیابی آماری می‌شود.
وی افزود: حاکمیت در سهام‌داری بانک‌ها معیارهای دیگری تعیین کرده که این مانع از پیوند بانک‌ها برای ایجاد یک اتحاد استراتژیک می‌شود، چراکه اصل قضیه از دست می‌رود و در مورد مسائل کوچک‌تر باهم بحث می‌کنیم.
به گفته معاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی، بانک‌ها در اهداف‌شان با هم تعارض دارند و تا زمانی که این معضل حل نشود، مساله اتحاد استراتژیک کار نمی‌کند.