ورود کاربر
ایمیل
کلمه عبور
کلمه عبور را فراموش کرده ام  |
 

 

بانکداری الکترونیک، افق‌های پیش رو، چالش‌های ناگزیر

گزارشي از "اولین همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت"

 

 

اولین همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت توسط پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و با حمایت مالی شرکت ملی انفورماتیک به مدت دو روز، در تاریخ 30 اسفند و اول بهمن 1390 در مرکز همایش‌های برج میلاد تهران برگزار شد.

 در این همایش عملکرد نظام بانکی کشور و چالش‌های موجود در این زمینه، با حضور رئيس و دبيركل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ‌اساتید دانشگاهی، مدیران عامل بانک‌ها و کارشناسان حوزه بانکداری الکترونیک، مورد بحث و بررسي قرار گرفت و همچنین آخرین فناوری‌های بانکداری الکترونیک و نظام‌هاي پرداخت در ايران و جهان برای حاضران تبیین و تشریح شد.

این مراسم که با حضور گسترده شرکت‌کنندگان در همایش همراه بود، در ساعت مقرر، با تلاوت آیاتی از کلام ا. . . مجید آغاز شد. در ادامه برنامه، سرود مقدس جمهوری اسلامی ایران پخش شد و سپس حاضران شاهد نمایش کلیپی در خصوص بانکداری الکترونیک بودند.

برنامه‌های اولین روز همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت با گزارش دبیر همایش، سخنرانی رئیس کل و دبیرکل بانک مرکزی ایران ادامه یافت.

در ابتدا دكتر فرهاد نیلی رئیس پژوهشکده پولی و بانکی و دبیر همایش در سخنانی گفت: تحولات بانکداری الکترونیک در کشور طی چند سال اخیر قابل تحسین است. در حال حاضر 50 درصد تراکنش‌های مشتریان از نظر تعداد به بیرون از شعبه منتقل شده و از حیث مبلغ هم بیش از 95 درصد تراکنش‌های بانکی با استفاده از ابزارهای نوین پرداخت انجام می‌شود. سرانه کارت‌های بانکی، ظرف مدت هفت سال از کمتر از 2/0 به ازای هر نفر به حدود 2/2رسیده است. همچنین در هفت سال اخیر نرخ رشد سالانه عملکرد کارت‌های بانکی دو رقمی و درسال 1386 سه رقمی بوده است.

رئیس پژوهشکده پولی و بانکی تصریح کرد: تعداد پایانه‌های فروش نیز از حدود 100 هزار دستگاه 5 سال پیش بوده، به بیش از 8/1 میلیون دستگاه رسیده که بیانگر رشد 18 درصدی در این حوزه است. از سوی دیگر، سیستم شتاب روزانه با بیش از دو میلیون تراکنش، پایا با حدود 5 میلیون تراکنش و ساتنا با رکورد 30 هزار دستور پرداخت در روز، به رقم قابل توجهی دست یافته‌اند.

دکتر نیلی با اشاره به سرعت بالای تحولات کمی و توسعه انفجاری ابزارها، چالش‌های پیش روی بانکداری الکترونیک را مورد بررسی قرارداد و نداشتن توجیه مالی برای بسیاری از خدمات نوین بانکی به دلیل کارمزد پایین و تحت‌الشعاع قرارگرفتن خدمات بانکی از جهت توسعه کمی و بهبود کیفی و عدم توازن بین کارت‌های بدهی با کارت‌های اعتباری در شبکه بانکی را، از چالش‌های پیش روی بانکداری الکترونیک در كشور عنوان کرد.

مشاور رییس کل بانک مرکزی، عرضه توانمندی‌های موجود در کشور از طریق سخنرانی‌های مدیران عامل بانک‌ها، مدیران شرکت‌های انفورماتيكي ارائه‌دهنده خدمات بانکی و گزارش‌های مدیریتی را از برنامه‌های همایش معرفی کرد. وی، همچنین ترسیم چشم‌انداز پیش رو را وظیفه ‌سیاست‌گذاران و مدیران ارشد بانک مرکزی دانست و گفت: آشناسازی کارشناسان بانکی با تحولات و محصولات طراحی شده در داخل کشور، دستمایه طراحی حدود 20 کارگاه آموزشی با حضور 22 مدرس قرار گرفته است.

وی درپایان درباره عملکرد کمیته علمی همایش گفت: تعداد چکیده مقالات دریافتی 357 مقاله بود که از میان آن، 186 مقاله برای بررسی نهایی انتخاب که از آن میان 22 مقاله جهت ارائه شفاهی در همایش و 29 مقاله برای پوستر انتخاب شده‌اند.

 

ره نگاشت توسعه بانکداری الکترونیک

دکتر محمود بهمنی، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران که از آغازین لحظات شروع همایش در سالن برگزاری مراسم حضور داشت، در بخش افتتاحيه اين گردهمايي، طی سخنانی گفت: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بیش از دو دهه است که همه ساله، دو همایش در زمینه سیاست‌های پولی و ارزی و بانکداری اسلامی برگزار می‌کند. برگزاری این همایش‌ها، بیانگر اهمیتی است که سیاست‌گذار پولی برای موضوعات فوق قائل است. برگزاری این همایش‌ها همچنین زمینه ارزیابی سیاست‌های سال‌های پیشین و ترسیم ره‌نگاشت برای سال پیش رو را با تعامل بین سیاست‌گذاران، دانشگاهیان و بانکداران فراهم می‌سازد.

موضوع نظام‌های پرداخت و بانکداری الکترونیکی در سال‌های اخیر همواره بخشی از موضوعات همایش‌های فوق را تشکیل می‌داد، اما تحولات دو دهه گذشته، خصوصاً تحولاتی که در چند سال اخیر در حوزه فناوری روي داده، برگزاری همایشی ویژه برای طرح تخصصی موضوعات مربوط به فناوری در حوزه پول و بانک را می‌طلبید. این نظر، برگرفته از دیدگاه نوینی است که فناوری و اثر آن بر کسب و کار را فراتر از یک امر پیرامونی و به صورت یکی از ارکان سیاست‌گذاری، کسب و‌کار و نظارت می‌بیند. با اتخاذ این رویکرد و با همت پژوهشکده پولی و بانکی، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران برگزاری این همایش و تداوم آن را در سال‌های آینده، فرصت مغتنمی برای ارزیابی دستاوردها و عملکردها، بررسی تحولات و چالش‌ها و طرح راه‌حل‌ها و برنامه‌های نظام بانکی کشور در حوزه فناوری می‌داند.

نظام‌های پرداخت در بانکداری امروز، به بخشی کلیدی در عملیات بانک‌ها بدل شده است؛ چرا که تقریباً تمامی عملیات بانکی در مسیر تعامل خود با مشتریان، به یک یا چند ابزار پرداخت بر بستر سامانه‌های پرداخت متکی است.

پیشرفت‌ها و تحولات فناوری موجب دگرگونی اساسی در نظام‌های پرداخت شده و با استقرار الزامات پردازشی آن در هسته عملیات بانکی، بانکداری الکترونیکی به عنوان پایه اصلی ارایه خدمات بانکی مطرح شده است.

در جمهوری اسلامی ایران نیز در طول دو دهه گذشته، فناوری با سرعت فزاینده‌ای به بخش‌لاینفک و حیاتی‌ از نظام بانکی کشور تبدیل شده است.‌ گرچه استفاده از فناوری از چهل سال پیش در نظام بانکی کشور در دستور کار قرار داشته، اما تحولی که از دو دهه پیش به وجود آمد، توسعه خدمات مبتنی بر فناوری به مشتریان بوده است. در طول دهه 1370 فعالیت‌های گسترده‌‌ای به منظور حذف فرایندهای عملیاتی دستی در بانک‌ها صورت گرفت که با انجام این امر در ابتدای دهه 1380 و با ایجاد زیرساخت‌های ملی تسویه و پرداخت، رشد جهشی در‌ کاربری ابزارها و تجهیزات مبتنی بر فناوری مشتریان رخ داد. به عبارت ديگر، اگر تا قبل از دهه 80، رایانه در پشت باجه خدمت‌رسانی قرار داشت، در طول دهه گذشته انواع مسیرهای خدمت‌رسانی الکترونیک مستقیماً در اختیار مشتری قرار داده شده است تا بدون نیاز به مراجعه به متصدیان بانک‌ها، بخش بزرگی از خدمات بانکی را دریافت کنند.

این تحول گرچه نحوه نگرش مردم به بانک و خدمات آن را در کشور به کلی متحول کرده است، اما از دو جنبه چالش‌های جدیدی را برای نظام بانکی و بانک مرکزی به عنوان مقام ناظر پدید آورده است که در طول دهه آینده به‌عنوان برنامه کاری نظام بانکی در حوزه فناوری باید در دستور کار قرار گیرد.

 

افزایش اثربخشی زیرساخت‌ها و امکانات

دكتر بهمني افزود: گرچه در سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری‌ها و هزینه‌کردهای سنگینی در نظام بانکی در مقوله فناوری انجام شده است، اما برآیند فعالیت‌ها با موانع جدی در ساختار و شیوه عملکرد سنتی روبرو شده است؛ به‌گونه‌ای که در بخش بزرگی از فعالیت‌ها و فرایندهای درونی بانک‌ها، کاربرد فناوری به جای تحول در فرایندها، صرفاً به بهبود کارایی آنها منجر شده است. از فناوری، نه تنها بهبود کارایی بلکه در اثر بخشی فعالیت‌ها و فرایندهای بانک‌ها نیز باید نمود پیدا کند. در واقع، تغییر آنچه که ما از بانکداری سنتی تعبیر می‌کنیم، به آنچه که بانکداری «فناوری محور» گفته می‌شود، باید به عنوان ماموریتی برای دهه آینده نظام بانکداری کشور در نظر گرفته شود. این تحول نه تنها ابعاد، دامنه کیفیت، سرعت و دقت خدمات بانکی را افزایش می‌دهد، بلکه تغییر ساختاری در سازمان و نیروی انسانی بانک‌ها ایجاد خواهد نمود. اگر در حال حاضر، تعبیر از «کارمند» بانک به عنوان متصدی عملیات دریافت و پرداخت در ذهن عموم مردم نقش بسته است، در آینده مفهوم «کارمند» بانک به « مشاور مالی برای اخذ خدمات مالی و پولی» استحاله می‌شود. این افزایش کیفی سطح نیروی انسانی، در نهایت، موجب خواهد شد نوآوری و تعمیق خدمات مالی در کشور و پررنگ‌تر شدن نقش نظام بانکی در توسعه اقتصادی کشور محقق گردد.

 

حفاظت و مراقبت از مشتریان و نظام بانکی در مقابل تهدیدهای بالقوه کاربری فناوری

رئيس كل بانك مركزی در ادامه سخنان خود خاطر نشان ساخت: اگر در چالش اول، بحث بهره‌گیری از فرصت‌های فناوری مدنظر باشد، موضوع چالش دوم مدیریت مناسب ریسک‌ها و تهدیدهای فناوری است. فناوری در ذات خود دو گروه تهدید عمده پدید می‌آورد:  تهدید اول ناشی از ماهیت ماشینی فناوری و افزایش شگرف دسترسی‌پذیری، سرعت و حجم عملیات است که مخاطرات ویژه ای را به دلیل این مختصات نمایان می‌کند. نفوذ به سامانه‌های اطلاعاتی، از کار انداختن خدمات، دسترسی غیرمجاز و تغییر داده‌ها در زمانی‌کوتاه به صورت غیرقابل بازگشت، از نمودهای این تهدیدات است که در گذشته با اسناد‌، کاغذی ابعاد و مخاطرات کوچکتری داشت. برای مواجهه با این تهدید، پژوهش و روزآوری سامانه‌ها و زیرساخت‌ها باید به‌عنوان فعالیتی مداوم در ساختار نظام بانکی دیده شود.

تهدید دوم، ناشی از خطا و سوء‌کاربری مشتریان در ارتباط با فناوری است. اگر تهدید اول را مخاطره‌ای سیستمی برای کل بانک‌ها در نظر بگیریم، تهدید دوم مخاطره‌ای سیستمی برای مشتریان بانک‌هاست که شاید اهمیتی فراتر به لحاظ قابلیت ایجاد بحران اجتماعی داشته باشد. بانک‌ها باید همگام با توسعه فناوری و ارایه خدمات خود بر بستر آن، آموزش و راهنمایی مشتریان را برای کاربری ابزارهای فناوری و ایجاد تعاملی نزدیک برای اطلاع‌رسانی و ارتقای سطح آگاهی آنها در دستور کار قرار دهند. شناسایی رفتار مشتری و شناسایی روش‌های سوء‌استفاده و سوءکاربرد، فعالیتی است پژوهشی ـ عملیاتی که هر بانک مدعی محوریت فناوری در عملیات خود، باید آن را در دستور کار قرار دهد.

اگر دو چالش پیشین مربوط به ارتباط بانک و مشتری و خدمات بانکی باشد، ‌چالش سوم پیش روی مقام ناظر بر نظام بانکی است.‌ با افزایش حجم عملیات، سرعت گردش وجوه بین بانک‌ها و حساب‌ها افزایش قابل‌توجهی یافته است؛ حجم مبادلات بین‌بانکی فراتر از محدودیت‌های جغرافیایی، چندین برابرشده است و اکنون می‌توان ظرف چند ثانیه مقادیر عظیمی وجه را در کل شبکه بانکی جابجا کرد. این گردش سریع‌تر وجه، ارایه سریع‌تر سایر خدمات بانکی وابسته را به دنبال داشته است. چرخه سرعت گردش وجه، سرعت گردش وجوه تسهیلاتی و ارایه سایر خدمات بانکی را هم افزایش داده است. این چرخش سریع عملیات بانک، ذهن ناظر سنتی را که به روش‌های قدیمی خو گرفته بود، به دوران می‌اندازد. بنابراین فناوری نوین، ناظر نوین هم می‌طلبد، چه در غیر این‌صورت کاربری فناوری در نظام حساس بانکی می‌تواند تیغی در دست زنگی مست باشد.

تحول‌ نظارت سنتی مبتنی بر مراجعات حضوری و بررسی موردی اسناد واحدهای بانکی، به نظارت متمرکز مبتنی بر داده و حسابرسی فناوری اطلاعات، برنامه اصلی مقام ناظر برای مواجهه با این چالش است. همان‌گونه که باید تصویر‌ «کارمند بانک» از متصدی به «مشاور» تغییر یابد، تصویر «بازرس بانک» باید به «متخصص تجزیه و تحلیل داده‌ها و حسابرسی فناوری» تغییر یابد. این امر، نه فقط با توسعه سامانه‌های نظارتی « داده محور»، بلکه با تغییر در نگرش‌ها و رویکردهای فردی و سازمانی امکان‌پذیر است.

 

توان بانکداری الکترونیک در طرح واریز نقدی یارانه‌ها محک خورد

در ادامه مراسم افتتاحيه، محمود احمدی دبیرکل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، با ارائه گزارشی جامع در خصوص طرح واریز نقدی یارانه‌ها به حساب خانوارها و چالش‌های این طرح پیچیده، نظام بانکی را آماده‌ترین و باتجربه‌ترین نهاد کشور برای اجرای این طرح عنوان کرد و گفت: در مرحله اول واریز یارانه‌های نقدی،‌ بیش از 17 میلیون و 600 هزار خانوار تحت پوشش قرار داشتند که این تعداد تا مرحله دهم آن در آذرماه سال جاری به بیش از 21 میلیون و 500 هزار خانوار رسید و این به معنی انجام عملیات واریز به بیش از بیست میلیون حساب ظرف یک شب و افزایش توان پردازشی برای پاسخگویی به افزایش مراجعات به بانک‌ها در روزهای بعد از آن می‌باشد.

با اجرای طرح هدفمندسازی یارانه‌ها و واریز نقدی آن به حساب مردم،‌ تقریباً تمام آحاد کشور تحت پوشش خدمات بانکی قرار‌گرفته و همه افراد مولد جامعه دارای حساب بانکی فعال شده‌اند. همچنین، بیش از 70 درصد حساب‌های معرفی‌شده به کارت‌های بانکی متصل بوده و سایر حساب‌ها نیز قابلیت مبادله الکترونیکی وجوه را دارند.

 کاربری کارت‌ها به لحاظ مبلغ تراکنش‌ها در روزهای واریز یارانه قابل توجه بوده و بیش از 90 درصد مبلغ مبادلات کارتی مردم صرفاً به مبادلات خرید و انتقال الکترونیکی وجوه اختصاص داشته است که نشان می‌دهد اتکای عموم به وجه نقد پرداختی خودپردازها به حدود یک دهم مبادلات الکترونیکی رسیده است و این در نوع خود موفقیت بزرگی برای نظام بانکی و کشور محسوب می‌شود.

عملکرد شتاب نشان می‌دهد که تعداد تراکنش‌های موفق این مرکز از حدود 25 میلیون تراکنش در زمان پیش از واریز یارانه‌ها در اوایل آذر 89 ، به حدود 45 میلیون تراکنش در اواخر آذر و اوایل دی ماه همان سال افزایش یافت و این میزان در آخرین مرحله واریز یارانه‌های نقدی به بیش از 67 میلیون تراکنش در پنج روز پس از واریز رسید. در این بازه چهارده ماهه، ‌مبلغ تراکنش‌ها هم با رشدی 433 درصدی از حدود 750 میلیارد ریال به نزدیک 4000 میلیارد ریال رسیده است.

از زمان شروع طرح واریز نقدی یارانه‌ها، سهم تراکنش‌های الکترونیکی مرکز شتاب، شامل تراکنش‌های خرید الکترونیکی و انتقال وجه از 40 درصد در آذر 89 به بیش از 54 درصد در بهمن 90 رسیده است که بیانگر تغییر اساسی در کاربری ابزارهای پرداخت الکترونیکی و اتکای کمتر مردم به وجه نقد می‌باشد.

سهم مبلغی تراکنش‌های تمام الکترونیکی خرید و انتقال وجه از 89 درصد به بیش از 95 درصد رسیده است که به لحاظ ارزش، در حال حاضر تنها پنج درصد تراکنش‌های مرکز شتاب به برداشت وجه نقد اختصاص دارد.

تعداد تراکنش‌های مرکز شتاب در آذر 89 به حدود 170 میلیون تراکنش رسیده بود که در 28 روز اول بهمن 90 ، این تراکنش‌ها با رشدی 152 درصدی از مرز 430 میلیون تراکنش عبور کرد و در همین زمان، مبلغ تراکنش‌ها نیز از 505 هزار میلیارد ریال به 2003 هزار میلیارد ریال فراتر رفت.

برای اجرای مراحل بعدی قانون هدفمندسازی نیز طرح های دیگری به منظور کاربری بیشتر زیرساخت‌های پرداخت الکترونیکی در دست اجراست که از جمله آنها می‌توان به خدمات برداشت مستقیم جهت اتصال حساب‌های واریز یارانه به قبوض خدماتی و پرداخت خودکار قبوض اشاره نمود که در اوایل سال آینده به مرحله عملیاتی خواهد رسید.

به لحاظ شاخص‌هاي ابزاري نظير تعداد كارت، به ازاي هر نفر و شاخص‌هايي نظير پايانه فروش به ازاي هر هزار كارت در رتبه‌هاي برتر منطقه قرار داريم. در اين شاخص‌ها تقريباً با تركيه به عنوان كشور اول در منطقه خاورميانه و شمال آفريقا برابري مي‌كنيم و به لحاظ ابزاري حتي در مقايسه با كشورهاي پيشرفته هم فاصله زيادي نداريم.

شاخص كارت در كشورهاي اروپايي، به ازاي هر نفر 4 كارت است و در حال حاضر به ازای هر ایرانی بيش از 2 كارت در دسترس است، البته فاصله ایران با ساير كشورهاي منطقه نظير مصر و پاكستان به قدري زياد است كه مي‌توان گفت اصولاً در منظومه‌اي ديگر قرار داريم. اما در دو شاخص مهم، يعني كارت‌هاي اعتباري و حجم مبادلات بين‌بانكي هنوز با استانداردهاي بين‌المللي فاصله زياد است.

انجام طرح‌هاي بي‌سابقه‌اي نظير واريز يارانه‌ها را بايد برگرفته از اين توانمندي دانست. با اين حال استاندارد كردن سامانه‌ها و خدمات، موضوعي است كه به‌عنوان يك چالش علمي و عملي بايد در دستور كار اين صنعت قرار گيرد.

مهم‌ترین مشکل و چالش پیش روی بانکداری الکترونیک، عدم هم‌خواني تفكرات پيشين مديريتي با فناوری‌های نوین است. ظرف اين بافت و فرهنگ سازماني لبريز شده و براي اين تحول مهم مبتني بر فناوري جايي ندارد. در واقع، مهم‌ترين چالش ما تحول سازماني متناسب در مواجهه با تغييرات فناوري است.

تغيير در بافت نيروي انساني و انتظارات بانك‌ها، مهم‌ترين نکته در گسترش و پیشرفت بانکداری الکترونیک است و اگر تاكنون بخش عمده‌اي از نيروي انساني بانك‌ها به عنوان متصدي دريافت و پرداخت مشغول به‌كار بوده‌اند، با كاربري گستردة بانكداري الكترونيكي، كارهاي تكراري با ارزش افزودة پايين به ماشين‌ها واگذار می‌شود و نيروي انساني شاغل معطوف به توليد فكر و دانش و خلاقيت براي ارایه محصولات و ابزارهاي جديد بانك‌ها خواهد شد. چنين تحولي، دريايي از فرصت‌ها را براي نظام بانكي كشور پديد خواهد ‌آورد.

پرداخت الكترونيك زيرساختي است كه تمام ساختارهاي خدماتي تجارت و دولت الكترونيكي كه به نوعي با دريافت و پرداخت سر و كار دارند، بر روي آن قرار مي‌گيرد و اگر ساير نهادها بتوانند مسيرهاي جديد مجازي و غيرحضوري را براي خدماتشان ايجاد كنند، با توجه به آمادگي بانك‌هاي كشور، توسعة خدمات غيرحضوري الكترونيكي در كشور سرعت بسيار بيشتري خواهد گرفت.

 

 

مشارکت پرشور و همه‌جانبه شبکه بانکی کشور در همایش

در اولین روز همایش سه سخنران کلیدی همایش، ناصر حکیمی، مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی، علیرضا عیدی‌مراد مدیرعامل شرکت ملی انفورماتیک و سیدابوطالب نجفی، مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک طی سخنانی تجارب و اندیشه‌های خود را در زمینه مباحث بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت بیان کردند.

در اولین همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت، علاوه بر رئیس‌کل و دبیر‌کل بانک مرکزی و کارشناسان این حوزه، مدیران عامل برخی بانک‌ها از جمله دکتر ولی‌الله سیف مدیرعامل بانک کارآفرین، دکتر رامین پاشایی‌فام مدیر عامل بانک سپه، سپس دکتر مجید قاسمی مدیر عامل بانک پاسارگاد، دکتر جلال رسول‌اف مدیر عامل بانک تات، دکتر محمد طالبی مدیر عامل بانک کشاورزی و عبدالناصر همتی مدیر عامل بانک سینا به سخنرانی و ارائه مقاله پرداختند.

همچنین، دکتر احمد عزیزی، دکتر فرهاد نیلی رئیس پژوهشکده پولی و بانکی، امیرحسین امین‌آزاد مدیرکل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی بانک مرکزی، ناصر حکیمی، مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی، دکتر بیژن بیدآباد، علیرضا عیدی‌مراد مدیرعامل شرکت ملی انفورماتیک، سیدابوطالب نجفی مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک، دکتر ولی‌الله فاطمی مدیرعامل شرکت توسن و سیدمجید میرکبیری مدیرعامل شرکت کارت اعتباری ایران کیش در حوزه‌های مرتبط با بانکداری الکترونیک سخنرانی کردند.

 


نشست‌ها و مقالات کاربردی

در روز اول همایش بیش از 29 مقاله و سخنرانی در قالب 8 نشست به صورت همزمان بین ساعت 13:45 تا 16:30 ارائه شد که در هر نشست بین سه تا چهار مقاله و سخنرانی برای شرکت‌کنندگان در نشست ارائه و در پایان هر نشست نیز فرصتی برای پرسش و پاسخ در نظر گرفته شده بود.

مجموعه سخنرانی‌ها و ارائه مقالات و میزگردها در روز اول به شرح زیر بود :

 

چالش‌ها و افق‌های پیش رو

"چالش‌ها و افق پیش رو" عنوان اولین نشست همایش بود و دکتر ولی‌الله سیف و دکتر محمدرضا شجاع‌الدینی اعضای هیات رئیسه این نشست بودند.

در این نشست دکتر رامین پاشایی‌فام، مدیرعامل بانک سپه با به‌کارگیری فناوری اطلاعات و ایجاد زیرساخت‌های لازم در بانکداری الکترونیکی سخن گفت. سپس دکتر مجید قاسمی، مدیرعامل بانک پاسارگاد سخنرانی کرد. در آخر نیز دکتر جلال رسول‌اف، مدیرعامل بانک تات در خصوص بانکداری الکترونیک، دستاوردها، چالش‌ها و افق آینده سخن گفت.

 

 

توسعه زیر ساخت‌ها

 

عنوان نشست دوم توسعه زیر ساخت‌ها بود که اعضای هیئت رئیسه این نشست دکتر پرویز عقیلی کرمانی و دکتر احمد عزیزی بودند. دکتر محمد طالبی، مدیر عامل بانک کشاورزی در این نشست سخن گفت و سپس دکتر ولی‌الله فاطمی، مدیر عامل شرکت توسن در حوزه شاخص‌های توسعه بانکداری الکترونیک مطالبی را در خصوص حوزه زیرساخت‌ها بیان کرد. در ادامه سید مجید میرکبیری، مدیرعامل شرکت کارت اعتباری ایران کیش، درباره طرح واحد پرداخت اروپا SEPA سخنانی ایراد کرد.

 


ابعاد فقهی حقوقی بانکداری الکترونیک

عنوان نشست سوم، ابعاد فقهی حقوقی بانکداری الکترونیک بود که اعضای هیئت رئیسه این نشست را دکتر احمد مجتهد و دکتر مصطفی السان تشکیل می‌دادند. در این نشست دکتر بیژن بیدآباد اجزای سیستم یکپارچه بانکداری مشارکت در سود و زیان راستین را بررسی کرد. سپس دکتر عبدالله خدابخشی، مقاله مسئولیت مدنی بانک و موسسات اعتباری و بررسی رویه قضایی راجع به خروج غیرقانونی وجه از حساب سپرده را ارائه داد و در ادامه حمید قنبری درباره معکوس نمودن بار اثبات دعوی در بانکداری الکترونیک سخنرانی کرد.

 

 

توسعه بانکداری الکترونیک

 عنوان نشست چهارم، توسعه بانکداری الکترونیک بود و دکتر علی ارشدی و مهندس مهران شریفی اعضای هیئت رئیسه نشست بودند. در این نشست دکتر تورج صادقی درباره شاخص‌های پذیرش و توسعه بانکداری الکترونیک در ایران (با نگاهی به تجارب سایر کشورها) سخن گفت و احسان رسولی‌نژاد موضوع پیش‌بینی رشد بانکداری الکترونیکی در ایران را با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی مرور کرد. سپس دکتر محمد هاشم نوروز در مورد عوامل اصلی پذیرش بانکداری الکترونیک (مقایسه ایران و هند) سخن گفت و در ادامه دکتر احمد اسدزاده تأثیر فناوری اطلاعات و ارتباطات ICT بر روی سودآوری بانک‌های منتخب ایران را بررسی کرد.

 

رضایت و اعتماد کاربران

عنوان نشست پنجم، رضایت و اعتماد کاربران بود که اعضای هیئت رئیسه آن  محمدهادی مهدویان و حسین معین‌زاد بودند. غلامعباس افشار، محمد ناصر کریمی، دکتر فرهاد نیلی و کیومرث زرافشانی سخنرانان این نشست بودند که به ترتیب به بررسی نگرش مشتریان به بانکداری اینترنتی بر اساس تئوری توسعه یافته رفتار برنامه‌ریزی شده، ادراک مشتریان از امنیت و اعتماد الکترونیکی در استفاده از سیستم‌های پرداخت الکترونیکی، عوامل موثر بر استفاده خانوارهای شهری از کارت‌های بانکی و در نهایت به واکاوی موانع پذیرش بانکداری الکترونیک در بین کشاورزان استان کرمانشاه پرداختند.

 

نظام‌های پرداخت خرد

عنوان نشست ششم، نظام‌های پرداخت خرد بود که اعضای هیئت رئیسه  این نشست را  دکتر شهریار شاه‌حسینی و  مهندس فرشید یعسوبی تشکیل می‌دادند.

بهروز مشرقی در این نشست، مقاله انگلیسی با عنوان An Analysis of the Factors Influencing Success of Bank-Issued Micropayment Systems in Iran  ارائه کرد.

اسدالله شاه بهرامی تحلیل و مقایسه پنج مدل پرداخت خرد در شبکه‌های نظیر به نظیر را مورد بررسی قرارداد و دکتر علی حسن‌زاده به معرفی الگوی مناسب اجرایی بانکداری همراه در ایران با استفاده از تجربیات موفق سایر کشورها پرداخت. مهدی محمدی نیز سیستم بومی پرداخت iWallet  را بررسی کرد.

 

بانکداری الکترونیک و مدیریت ریسک

عنوان نشست هفتم  به بانکداری الکترونیک و مدیریت ریسک اختصاص‌یافته  بود و مهندس غلامعلی کامیاب و محمدرضا حاجیان اعضای هیئت رئیسه آن بودند. در این نشست دکتر زهرا خوشنود در باب ضرورت به‌کارگیری رویکردی نوین در مدیریت ریسک نقدینگی در سیستم پرداخت ساتنا سخن گفت و سپس محمد فریدون کیانی، میزان کارایی مدل‌های مختلف شناسایی الگو در طراحی و ساخت مدل‌های امتیازبندی را بررسی کرد. در آخر نیز دکتر مهرداد سپهوند مقاله An assessment of systemic Risk in the Iranian clearing System Before Lunching RTGS  را ارائه و بررسی کرد.

 

 

بانکداری الکترونیک و زیر ساخت‌ها

عنوان نشست هشتم، بانکداری الکترونیک و زیرساخت‌ها بود و اعضای هیئت رئیسه را دکتر مهران محرمیان معلم و دکتر نیما امیرشکاری تشکیل می‌دادند.

مریم معرفتی، مهدی جعفری نجفی، و سهیلا کریمی به ترتیب  مقالاتی با عنوان : نقش و جایگاه هوش تجاری در صنعت بانکداری و جایگاه شبکه ماهواره‌‌ای در زیرساخت مخابراتی بانکداری الکترونیک و سقف زمان پاسخ بر پایداری سوئیچ پرداخت الکترونیکی و دسترس‌پذیری حس شده توسط کاربر ارائه دادند و  همچنین رزیتا شهباز کشوری مقالهGaining Competitive Advantage on E-CRM in Financial Institutions Through B2B Model  را برای حاضران بیان کرد.

 

 

میزگرد اول: بررسی سامانه یکپارچه

هم زمان با برگزاری این نشست‌ها میزگردهایی نیز برگزار شد كه اولین آنها، میزگرد بانکداری یکپارچه (Core Banking) بود. اين نشست با حضور دکتر ولی‌الله فاطمی، مدیر عامل شرکت توسن،  ناصر حکیمی مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی، دکتر محمد طالبی مدیر عامل بانک کشاورزی، دکتر نجاتی، مشاور بانک خاورمیانه و دکتر عبدالناصر همتی مدیر عامل بانک سینا برگزار شد.

 

میزگرد دوم: چالش‌های نظارتی و توسعه بانکداری الکترونیک

 

میزگرد چالش‌های نظارتی و توسعه بانکداری الکترونیک که در دومین روز همایش طی ساعت 17:30 تا 19:30 در سالن اصلی برگزار شد و امیرحسین امین‌آزاد، مدیرکل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی بانک مرکزی، ناصر حکیمی، مدیر اداره نظام‌های پرداخت بانک مرکزی، هوشنگ خستویی رئیس هیئت مدیره موسسه حسابرسی و خدمات مدیریت سخن حق، حسن معتمدی صاحب‌نظر پولی و بانکی و دکتر احمد عزیزی مدیرعامل بانک ملی PLC لندن از شرکت‌کنندگان در این میزگرد بودند.

 

 

برگزاری نمایشگاه توانمندی بانک­ها و شرکت‌های پشتیبانی‌کننده خدمات بانکی

طی دو روزبرگزاری اولین همایش بین‌المللی بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت، نمایشگاهی در سالن­هاي جنبی محل برگزاری همایش برگزار شد.

در این نمایشگاه به هریک ازبانک ها و شرکتهای حاضر در نمایشگاه غرفه‌ای اختصاص یافته بود که متولیان هر غرفه تلاش کرده بودند با استفاده از وسائل و ابزارهای اطلاع‌رسانی از قبیل بروشور، کاتالوگ، سی دی و امکانات رایانه‌ای توانمندی‌ها، امکانات و خدمات خود را به مشتریان و مدیران شرکت‌کننده در همایش معرفی و عرضه نمایند. در درون اکثر غرفه‌ها به خصوص غرفه‌های شرکت‌های ارائه‌کننده سرویس و خدمات به شبکه بانکی کشور، میزهای مذاکره وگفت‌وگو در نظر گرفته شده بود و مدیران بازاریابی و توسعه کسب و کار این شرکت‌ها تلاش می‌کردند، با جلب نظر، مذاکره و تبین خدمات خود زمینه همکاری با مشتریان را فراهم آورند.

در این نمایشگاه که به مرکزی برای تبادل نظر و انتقال تجربیات و همچنین آشنایی بیشتر شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات پشتیبانی باشبکه بانکی کشور تبدیل شده بود، بانک‌ها و شرکت‌های زیر حضور داشتند:

بانک تجارت، بانک ملت، بانک تات، بانک ملی ايران، بانک پاسارگاد، بانک انصار، موسسه مالی و اعتباری عسگریه، موسسه مالی و اعتباری ریحانه گستر مشیز، پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، شرکت خدمات انفورماتیک، مرکز بازاریابی خدمات مالی،  فناپ (شرکت فناوری اطلاعات و ارتباطات پاسارگاد آریان)، شرکت توسن، شرکت توسعه فناوری‌های هوشمند الیک پارس، شرکت(Iran Branch) Path Solutions، شرکت اعتباری ایران کیش (سهامی عام )، شرکت توسعه فناوری اطلاعات خوارزمی (سهامی خاص)، شرکت داده‌ورزی فرادیس البرز (سهامی خاص)، شرکت پیشتازان بی سان رایانه، شرکت مکسا (بیشینه فناوری اطلاعات )، شرکت کاسپین (تامین خدمات سیستم‌های کاربردی کاسپین)، شرکت تمنوس، شرکت  ABIS ( Advanecd Banking Integrated Services) ،  شرکت حصین و شرکت سپهرنت ایرانیان.

 

 سرانجام کار

 اولین همایش بانکداری الکترونیک ونظام‌های پرداخت با دست یافتن به اهداف برنامه‌ریزی شده خود پس از دو روز در ساعت 30/19 اول اسفند ماه، با صدور بیانیه و برگزاری مراسم اختتامیه به کارخود پایان داد.

در مراسم اختتامیه این همایش، بیانیه پایانی که از سوی دبیرخانه علمی اولین همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت، تنظیم شده بود، توسط دبیر همایش و رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی به شرح زیر قرائت شد:

 

بسم ا. . . الرحمن الرحیم

1. بانکداری الکترونیک یعنی به خدمت‌گرفتن فنّاوری‌های نوین ـ به‌خصوص فنّاوری اطلاعات و ارتباطات ـ برای ارائه بهتر، مؤثرتر، کم‌هزینه‌تر، گسترده‌تر و دقیق‌تر خدمات بانکی. بر این اساس باید مسؤولیت سکانداری تحولات مربوط به نهادینه‌کردن فناوری در داخل بانک‌ها به بانکداران محول شود تا تغییری ساختاری در رویکرد کسب و کار بانک‌ها پدید آید. بدون حمایت و اعتقاد راستین مدیریت ارشد بانک‌ها به ماهیت و الزامات فناوری، تغییر در رویکرد بانک‌ها به خدمت‌رسانی به دشواری و کندی صورت می‌پذیرد.

2. فنّاوری اطلاعات در دهه 1380 و به‌خصوص چند سال اخیر، در الکترونیکی نمودن پرداخت‌های بانکی کشور دستاوردهای قابل ملاحظه‌ای کسب کرده است به‌گونه‌ای که برحسب بسیاری از شاخص‌ها، نظام بانکی ایران در حوزه ضریب نفوذ اجتماعی ابزارهای نوین پرداخت و نیز شاخص‌های عملکردی جزو کشورهای اول منطقه است و بدین لحاظ با ادامة فعالیت‌های نظام بانکی کشور در حوزة فناوری می‌توان به جد امیدوار بود که کسب رتبة اول منطقه، چنانچه در سند چشم‌انداز بیست ساله نظام تکلیف شده است، در چند سال آینده میسر است.

3. معهذا بانکداری الکترونیک در کشور در چند حوزه زیر با کاستی‌هایی روبرو است که رفع آن‌ها دستور کار سال‌های آتی را ترسیم می‌کند:

3.1. فنّاوری اطلاعات به‌رغم موفقیت چشمگیر در نوین‌سازی سیستم دریافت و پرداخت بانکی، در خدمت‌رسانی به واسطه‌گری مالی و ارایه خدمات بانکداری عمده مبتنی بر امکانات فناوری که هسته اصلی بانکداری تلقی می‌شود نفوذ قابل توجهی نداشته است.

 

3.2. روند صدور کارت‌های اعتباری که سازوکار اصلی ارائه تسهیلات خرد اعتباری به خانوارها بوده و می‌تواند منبع مهمی برای درآمدزایی بانک‌ها و شرکت‌های ارائه خدمات IT بانکی باشد، به میزان نگران‌کننده‌ای از سایر شاخص‌های توسعه بانکداری الکترونیک عقب مانده است. به نظر می‌رسد در این عرصه‌ نبود مدل کسب‌وکار موفق بانکی، توسعه ابزار را متوقف کرده است.

3.3. کارمزدهای ارائه خدمات بانکی باید به منبعی برای درآمدزایی بانک‌ها و سودآوری خدمات بانکداری الکترونیک تبدیل شوند. انجام این امر مستلزم اخذ هزینه نهایی ارائه خدمات بانکی از مشتریان است.

3.4. توسعه بانکداری الکترونیک از این پس، مستلزم تعریف مدل‌های متنوعی از کسب‌وکار بانکی است که ضمن انطباق با استانداردهای بانکداری اسلامی و نیز معیارهای حرفه‌ای بانکداری، در محیط اقتصادی کشور سودآور باشد. بانک‌ها صرف‌نظر از مالکیت آنها بنگاه‌هایی انتفاعی‌اند. در این بنگاه‌ها، فعالیت‌ها باید از توجیه اقتصادی برخوردار بوده و رونق کسب‌وکار و سودآوری در چارچوب استانداردهای شرعی و حرفه‌ای که از سوی مقام ناظر اعلام می‌شود، مهم‌ترین شاخص ارزیابی عملکرد باشد.

4. بانکداری الکترونیک فرصتی بی‌نظیر برای رشد و تعمیق بانکداری در کشور، افزایش دسترسی آحاد جامعه به خدمات مالی و توسعه عدالت بانکی و کاهش هزینه‌ها و افزایش کارایی در اختیار بانک‌ها می‌گذارد. اما وجه مهم فنّاوری، توسعه محصولات جدید، تغییر بافت سازمانی، تغییر بانک‌ها از سازمان‌های کار ـ محور به مجموعه‌هایی دانایی‌ ـ محور و در یک کلام، افزایش اثربخشی بانک‌ها است. انجام این مهم، مستلزم تغییر نگاه سیاستگذاران، بانکداران و شرکت‌ها به مقوله فنّاوری اطلاعات بانکی است.

5. دهه 80 دهه توسعه زیرساخت‌ها، توسعه کمّی محصولات، شناخت بازیگران و کشف ظرفیت‌ها بود. بر این اساس توسعه کمّی ابزارها می‌توانست سنجه‌ای برای ارزیابی موفقیت‌ها باشد. دهه 90، دهه بهبود کیفی محصولات، استانداردسازی خدمات، اطمینان از سلامت و امنیت خدمات و بازتعریف مدل‌های کسب‌وکار بانکی است.به نظر می‌رسد طی دهه 80 و به‌خصوص چند سال اخیر، تحولات نهادین در هسته بانکداری در کشور، به میزان قابل توجهی از رشد انفجاری توسعه کمّی ابزارهای نوین پرداخت عقب مانده است. رفع این توسعه نامتقارن، دستور کار اصلی تحول بانکداری در دهه پیش‌رو می‌باشد.

6. ارائه خدمات سنتی بانکی با استفاده از ابزارهای نوین، اگر در دهه 80 قابل قبول بود، در دهه 90 پذیرفتنی نیست. مدل بانکداری سنتی نیز دیگر پاسخگوی نیازهای جامعه رو به رشد ایران نیست. لذا انتظار می‌رود اهتمام مدیران بانکی معطوف به نوآوری در محصولات بانکی شده و مدل بانکداری در ایران، با توجه به فرصت‌هایی که فناوری‌های نوین در اختیار می‌گذارند، بازتعریف شود.

7. فنّاوری‌های نوین، عرصه نوآوری و خلاقیت است. چنانچه سیطره مدل دولتی اداره سازمان‌ها بر نظام بانکی کشور ادامه پیدا کند، قطعاً مدیران بانک‌ها نمی‌توانند از خلاقیت استقبال کنند؛ حال آن‌که نوآوری و ایجاد زنجیرة ارزش، رمز پیشرفت بانک‌های موفق است. لذا مدل بانکداری کشور باید از وظیفه‌گرایی به نتیجه‌گرایی متحول شود تا بتواند پذیرای فنّاوری‌های نوین باشد. بدیهی است این تحول می‌تواند موتوری برای آموزش، نوسازی و توسعه نیروی انسانی بانک‌ها نیز باشد.

8. و بالاخره، توسعه بانکداری الکترونیک در کشور مرهون فکر بلند و همت والای انسان‌های دوراندیش و مصمم و عزم‌های استواری است که همه مخاطرات مربوط به این امر را پذیرفته‌ و رفاه نسل حاضر را در سایه تدابیر حکیمانه و تصمیمات شجاعانه خود به ارمغان آوردند. بی‌تردید نام مرحوم دکتر سیدمحسن نوربخش به عنوان آغازگر نهضت تغییر در نظام بانکداری کشور به سوی نهادینه‌شدن خدمات بانکداری الکترونیکی بر تارک این قله همواره می‌درخشد.

 

 

یادی از پیشکسوتان و در گذشتگان و تقدیر از برگزیدگان

در مراسم اختتامیه اولین همایش بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت، از زنده‌یادان محسن نوربخش رئیس‌کل اسبق بانک مرکزی و بهرام فیض زرین قلم، مدیرکل اسبق نظارت بر بانک‌های بانک مرکزی و اولین مدیرعامل شرکت ملی انفور ماتیک به عنوان دو چهره ماندگار تجلیل و به خانواده‌های ایشان لوح تقدیر اهدا شد.

لازم به ذکر است که  لوح تقدیر مرحوم نوربخش را پسر وی و لوح مرحوم زرین قلم را برادر آن زنده‌یاد دریافت کردند. همچنین از اسدا... امیراصلانی به عنوان سومین چهره ماندگار در عرصه بانکداری الکترونیک تجلیل و لوح تقدیر به وی اهدا شد. علت انتخاب سه چهره مورد اشاره، نقش کلیدی آنان در پی‌ریزی و تحولات بانکداری الکترونیک در آغاز راه بوده است.

امیراصلانی، پس از دریافت لوح تقدیر خود طی سخنان کوتاهی به بیان دو خاطره از زنده یاد نوربخش پرداخت. به گفته مدیرعامل سال‌های پایانی دهه ۶۰ و اویل دهه ۷۰ بانک ملی ايران، مرحوم دكتر نوربخش در سال ۶۴ در میان مدیران بانک‌های مرکزی دنیا یکی از ۱۰ مدیر برتر انتخاب شده بود. امیر اصلانی، همچنین گفت: پس از آنکه بانک ملی ايران در زمان مدیریت وی در سال ۷۱ ، قرار بود مقدمات تحولات انفورماتیک در این بانک را با استفاده از مشاوران خارجی فراهم کند، با خواهش مرحوم نوربخش زمینه تاسیس شرکت ملی انفورماتیک فراهم شد تا توسعه بانکداری الکترونیک در سطح کل کشور و شبکه بانکی کلید بخورد.

امیراصلانی همچنین از زحمات دکتر الهی، اولین مدیرعامل شرکت خدمات انفورماتیک قدرانی کرد.


بانک‌ها و شرکت‌های برتر

بر اساس انتخاب هیات داوران همایش، بانک‌های ملی ايران، صادرات، ملت، تجارت، کشاورزی، سپه، مسکن، رفاه، پاسارگاد و پارسیان به عنوان بانک‌های برتر در حوزه بانکداری الکترونیک معرفی و به  نمایندگان این بانک‌ها لوح یادبود اهدا شد.  

 

همچنین از شرکت‌های داده‌پردازی سداد، شرکت ملی انفورماتیک، شرکت خدمات انفورماتیک، شرکت کاسپپن، شرکت کارت اعتباری ایران کیش و توسن به عنوان حامیان اولین همایش بین‌المللی بانکداری الکترونیک و نظام‌های پرداخت سپاسگزاری شد.