ورود کاربر
ایمیل
کلمه عبور
کلمه عبور را فراموش کرده ام  |
 

 

مصاحبه با جناب آقای مهندس محمود جراحی معاون توسعه خدمات بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی

 

در مورد پرداخت همراه

 

 

مدل مناسبی که بتواند بهترین خدمات پرداخت همراه را به جامعه ایرانی ارائه کند چیست و چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

ایران کشوری با بیش از 75 میلیون جمعیت بوده و حساب بانکی بیش از 240% نفوذ دارد که بر طبق آمار اردیبهشت ماه 1391 بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، 43% مبلغ تراکنش پایانه‌های فروش، ‌35% مبلغ تراکنش پایانه شعب و 35% مبلغ تراکنش خودپرداز صرفاً در تهران صورت می‌گیرد. این آمار نشان‌دهنده آن است که خدمات مالی می‌بایست دسترسی بالاتر و گسترده‌تری را به مشتریان ارائه دهد. جامعه هدف این خدمات به سه دسته‌ تقسیم می‌شود: دسته اول افرادی هستند که حساب بانکی داشته و دسترس بانکی بالایی نیز دارند که در اصطلاح Banked نامیده می‌شوند. دسته دوم Under-Banked نام دارد که حساب بانکی دارند اما کارت بانکی نداشته و یا کانال ارتباطی جهت دسترسی به خدمات بانکی ندارند و دسته سوم هم افراد Un-Banked هستند که دارای حساب‌ بانکی نیستند.

تلفن همراه به عنوان ابزاری با بیش از 100% نفوذ در بازار کشور پتانسیل بالایی جهت ارائه خدمات و بهره‌برداری بیشتر بر بستر آن دارد. با توجه به شرایط موجود، خدمات مالی بر بستر تلفن همراه می‌تواند نقش به‌سزایی جهت تسهیل امور مالی و پرداختی در کلیه این اقشار داشته باشد. شایان ذکر است در زمینه ارائه خدمات مالی همواره مسایل مربوط به امنیت، مسافت مورد نیاز جهت انجام تراکنش و نیاز به حضور فیزیکی و همچنین سرعت انجام تراکنش حائز اهمیت است.

در دو سال‌ اخیر، با توجه به تغییرات به وجود آمده در بازار مالی کشور، خدمات مالی بر بستر تلفن همراه بایستی به گونه‌ای ارائه گردد که تمامی اقشار و کاربران از Un-Banked تا Banked بتوانند بر اساس نیاز خود از این خدمات استفاده نمایند. وجود کیف پول الکترونیکی به صورت برون‌خطی (off line) از نظام بانکی کشور نقش به‌سزایی در افزایش تعداد و حجم تراکنش‌های انتقال پول از راه دور با هزینه بسیار پایین ‌را بازی می‌کند و پرداخت از راه‌ نزدیک (NFC) بر بستر کیف پول الکترونیکی تلفن همراه نیز آسایش و دسترسی بالاتری را برای کاربران به وجود می‌آورد.

 

به نظر شما اپراتورها در پیشبرد خدمات پرداخت همراه نقش موثری دارند یا بانک‌ها؟

باتوجه به ماهیت و اولویت اپراتورها در ارائه خدمات اصلی مخابراتی، ارائه خدمات مالی همراه درجایگاه پایین‌تری قرارمی‌گیرد. اما باید به این نکته توجه داشت که اگر هر دو بازیگر این حوزه (اپراتور و بانک) در این فرایند درگیر نباشند موجب عدم حرکت موثر و حتی توقف ارائه این خدمات می‌گردد. میزان نقش‌آفرینی این دو به مولفه‌های مختلفی بستگی دارد که پاره‌ای از آنها به شرح ذیل است:

الف - میزان رقابت در بازار حوزه بانک داری و مالی:

هرقدر میزان رقابت در این حوزه بیشتر باشد گردانندگان مالی کشور به دنبال ارزش افزوده بالاتری برای خدمات خود هستند. این مهم باعث می‌گردد به‌سمت خدمات نوینی همچون خدمات مالی همراه حرکت کنند و می تواند بانک‌ها را مجاب به برقراری این شبکه به دو شکل مستقل از اپراتور (با نصب نرم افزار بر روی گوشی تلفن همراه) و با مشارکت اپراتور (به‌وسیله ابزارهای اختصاصی آنها) نمایند.

 

 

ب سطح نقدینگی موجود در جامعه:

وظیفه اصلی بانک‌ها جمع آوری و کاهش نقدینگی در جامعه است. هر قدر میزان نقدینگی موجود در یک جامعه بالاتر باشد بازیگران مالی بیشتر به سمت جذب این منابع حرکت می‌کنند.

این موسسات همواره تمایل دارند به جمع‌آوری این نقدینگی، توسط ابزارها و فناوری‌های نوین اقدام نمایند. استفاده از خدمات مالی همراه، به‌عنوان یک راهکار نوین می‌تواند در جهت کنترل حجم نقدینگی (از دید رگولاتور) و استفاده از این منابع (از دید موسسات مالی و اپراتورها) باعث سودآوری بیشتر برای هر دو بازیگر شود.

ج - ویژگی‌های دموگرافیکی یک کشور:

ویژگی‌های دموگرافیک یک کشور می‌تواند نقش موثری در حرکت سریع‌تر به سوی خدمات متنوع تلفن همراه، از جمله خدمات مالی همراه داشته باشد. برای مثال جمعیت نوجوان و جوان یک کشور آمادگی و اشتیاق بیشتری برای استفاده از خدمات همراه دارند. اکثر این جامعه مشتریان اپراتورها بوده و انتظار ارائه خدمات نوین و متفاوت از اپراتور خود دارند که در صورت عدم دریافت خدمات مورد نیاز، به راحتی مجاب به تغییر شبکه مخابراتی و دریافت خدمات جدیدتر می شوند. از این رو اپراتورها همواره به دنبال ارائه خدمات ارزش افزوده جدیدتر هستند که یکی از آنها خدمات مالی همراه است.

د - ضریب نفوذ بانک‌ها در یک کشور:

هرقدر ضریب نفوذ بانک‌ها بالاتر باشد، اپراتورها تمایل بیشتری به همگون‌سازی خدمات خود با بانک‌ها دارند. البته میزان این همگون‌سازی بستگی به آرایش ضریب نفوذ بانکی دارد.

اگر ضریب نفوذ بانک‌ها در شهرهای اصلی بیشتر باشد و در روستاها کمتر، تمایل اپراتور به حضور در مناطق روستایی به تنهایی و با اتکا به پوشش‌دهی و شبکه توزیع خود است و در شهرهای اصلی متمایل به حضور در کنار بانک‌ها است.

ه - ضریب نفوذ تلفن همراه در یک کشور

هرقدر ضریب نفوذ تلفن همراه در جامعه بیشتر باشد بانک‌ها، به همکاری و همگونی ارائه خدمات در کنار اپراتورها تمایل بیشتری نشان می‌دهند.

 

نقش رگولاتوری بانک مرکزی تا چه میزان می تواند محدود کننده یا پیشران باشد؟

هنگامی که یک مجموعه می‌خواهد خدمات مالی ارائه دهد حضور رگولاتور برای کنترل، جهت‌دهی به سمت خط مشی‌های اصلی کشور، کنترل تورم و سایر مولفه‌های مالی ضروری است. در واقع رگولاتور، مالک نهایی این شبکه است.

خدمات مالی همراه، در کنار سایر شکل‌های خدمات مالی می‌تواند یکی از ابزارهای کنترلی مدیریت نقدینگی و کنترل پرداخت‌های خردی همچون خرید، هزینه‌های حمل و نقل و سایر وجوه باشد. لذا رگولاتور می‌تواند هر دو نقش را در این عرصه ایفا کند.

الف - می‌تواند محدودکننده‌باشد که این امر:

1.               یا به علت عدم همکاری اپراتورها و بانک‌ها با این نهاد رخ می‌دهد.

2.              یا به‌علت عدم دانش، شناخت و توانایی تدوین قوانین مرتبط با این حوزه اتفاق می‌افتد.

ب - می‌تواند پیشران باشد:

1.              که در‌ این‌صورت ارائه‌دهندگان این خدمت هماهنگ با رگولاتور به‌تدوین و فراهم‌کردن ابزار کنترلی و نظارتی کمک می‌کنند.

2.       رگولاتور نیز به حرکت چابک‌تر این خدمات و حمایت آن در جهت رسیدن هرچه بهتر خدمات به مخاطبین، کمک می‌کند؛ تا هم ارائه دهندگان از این خدمات ذینفع گردند و هم جامعه از مزیت‌های بالفعل و بالقوه آن بهره‌مند گردند.

 

به‌نظر شما برای ارائه خدمات پرداخت‌ همراه از طریق تمام اپراتورهای تلفن همراه، آیا ارتباط میان اپراتورها باید به صورت مجزا با نظام برقرار شود یا نظام بانکی با یک مجموعه واحد طرف باشد؟

وجود یک نظام واحد می تواند مزایای زیر را به همراه داشته باشد:

1.       قابلیت اتصال به زنجیره شبکه بانکی برای پوشش‌دهی کامل جامعه هدف

2.       قابلیت ارتباط با یک نظام واحد به‌جای ارتباط با تک تک زنجیره مالی کشور

3.       قدرت حاکمیتی (Governance): باتوجه به مجری وناظرحاکمیتی، ضمانت اجرای طرح بیشتر می‌گردد.

4.    زیرساخت (Infrastructure): وجود یک نظام واحد منجر به کاهش هزینه شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات مالی همراه، باتوجه به استفاده از زیرساخت‌های مشترک که توسط نهاد حاکمیتی فراهم گردیده‌است، می‌گردد.

5.       سرمایه گذاری (Investment): میزان سرمایه‌گذاری مورد نیاز جهت راه‌اندازی و پیشبرد هریک ازمدل‌های موجود کاهش می‌یابد.

6.       مجوزهای لازم(License): میزان سهل‌الوصول بودن اخذ مجوزهای لازم افزایش می یابد.

7.        سرعت اجرا (Speed): سرعت پیاده‌سازی واجرای پروژه تسریع می‌گردد.

8.        نظارت (Supervision): میزان قدرت کنترلی ونظارتی باتوجه به نظام واحد بالا می‌رود.

9.        پشتیبانی فنی (Technical Support): موجب تسهیل در روند پشتیبانی مشتریان بانکی و نیازمندی به پشتیبانی سرویس ازمنظر فنی می‌گردد.

10.    خدمات مشتریان (Customer Care): میزان نیازمندی هریک ازمدل‌ها در پاسخگویی به مشتریان و رضایت آنها بالاتر می‌رود.

11.     قابلیت ارتقا (Upgrade): امکان ارتقا وقدرت انعطاف‌پذیری مدل نظام واحد بالاتر رفته و موجبات مطابقت‌سازی با نیازهای بازار فراهم می‌گردد.

 

مدت زمان پیاده‌سازی و بهره‌برداری کامل از نظام پرداخت همراه در کشور را چه زمانی پیش‌بینی می‌کنید؟

با توجه به این‌که پیاده‌سازی این‌گونه خدمات به صورت جدی از سال 1389 در کشور رقم خورده است و شاهد ورود شرکت‌های جدید به این حوزه و آشنایی کاربران در طی سال‌ گذشته و جاری هستیم، به نظر می‌رسد تا پس از گذر از دوران رشد تا دو سال آینده به مرحله بلوغ برسد.


عوامل تسهیل کننده و بازدارنده در این خصوص کدامند؟

بدون شک ایجاد یک کانال جدید ارتباطات مالی در کشور با همکاری بازیگران اصلی این حوزه به وقوع ‌می‌پیوندد و یقیناً جهت بهره‌برداری از این امکان می‌بایست بانک مرکزی جمهوری اسلامی به عنوان رگولاتور، موسسات بانکی و مالی به عنوان بازیگر اقتصادی و اپراتورها با ارائه بستر مخابراتی همکاری کرده و جهت تسهیل این امور گام بردارند.

از سوی دیگر عدم هماهنگی این ارکان و عواملی مانند بلوغ فناوری در حوزه خدمات بلیت همراه و یا پذیرش روانی مشترکین از دیدگاه مسائل امنیتی می‌توانند نسبت به سرعت گسترش این خدمات بازدارنده باشند.