ورود کاربر
ایمیل
کلمه عبور
کلمه عبور را فراموش کرده ام  |
 
تاريخ : بيستم و هفتم ارديبهشت 1393 ساعت 12:11   |   کد : 148

ابوالفضل خاوری نژاد
پیش نویس نقشه راه آماری کشور

ابوالفضل خاوری‌نژاد


 

چکیده

پیش‌نویس نقشه راه آماری کشور

نظام آماری کارامد، بخش جدایی‌ناپذیر مدیریت اقتصادی در جوامع مدرن است. نظام آماری عهده‌دار ارایه خدماتی است که بدون در اختیار داشتن آن‌ها، امکان ارزیابی دقیق و قابل اتکا و در نتیجه تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری مناسب در حیطه مدیریت کلان اقتصاد عملاً غیرممکن خواهد بود. در دهه‌های اخیر نیز شاهد گسترش حوزهای تحت پوشش آمارها همراه با تجدیدنظرهای دوره‌ای در حوزه‌ آمارهای سنتی هستیم که از سوی سازمان‌های مسئول بین‌المللی در قالب استانداردها و دستورالعمل‌ها ارایه می‌گردد. این استانداردها که با هدف تهیه آمارهای جامع و بهنگام، با حفظ سطح دقت و قابلیت اتکای مورد قبول دیکته می‌شود، مجموعه‌ای را تشکیل می‌دهد که درصدد است تا نظام آماری پویا و یکپارچه‌ای را در میان کشورهای عضو، هماهنگ با مقتضیات فرایند‌های مدیریت اقتصادی، بنیان نهاده و به مرور تکمیل نماید.

اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با مشکلات زیادی روبرو بوده است که بخشی از آن را می‌توان ناشی از شرایط خاص بین‌المللی و بخشی را نیز باید به مدیریت کلان اقتصاد مربوط دانست. به عبارت دیگر، نرخ‌های بالای تورم و بیکاری و همچنین نرخ رشد منفی قابل توجه در تولید داخلی، برایند عواملی است که قطعاً بخش مهمی از آن با "اعمال سیاست‌های اشتباه یا اشتباه در اعمال سیاست‌ها" قابل توضیح می‌باشد. در مجموعه این اشتباهات، باید به فروکاهی کمی و کیفی محصولات و خدماتی که نظام آماری کشور متولی ارایه آن است، به عنوان عاملی اثرگذار و مهم اشاره نمود. در واقع، نظام آماری کشور به ویژه آمارهای اقتصادی، که در فاصله نیمه دوم دهه70 و نیمه اول دهه 80، در مقیاس‌های منطقه‌ای و حتی فرامنطقه‌ای، توفیقات مهمی کسب کرده بود، در سال‌های پس از آن پسرفت‌های گسترده‌ای را تجربه کرد که نتایج منفی آن بیش از همه دامن نظام مدیریت کلان اقتصاد کشور را گرفت.

عامل اصلی فروکاهی کمی و کیفی عملکرد نظام آماری کشور را باید جایگزینی رویکرد سیاسی به جای رویکرد تخصصی، که در نهایت منجر به مصلحت اندیشی‌های مفرط نه تنها در انتشار آمارها بلکه در تولید آنها گردید، دانست. به طور مشخص می‌توان گفت که حساسیت بیش از اندازه دستگاه‌های اجرایی نسبت به آمارها و در نتیجه تمرکز آنها به انعکاس آماری عملکردشان (مهندسی آماری) به جای اعمال سیاست‌های مناسب جهت اصلاح و بهبود عملکرد و همچنین دخالت فزاینده و جهت‌گیری‌های غیرمعمول مقامات اجرایی عالیرتبه درباره آمارهای رسمی کشور از یک سو و فقدان نظام آماری مبتنی بر یک ساختار مناسب، وجود رقابت‌های فرساینده بین دستگاه‌های متولی آمارهای رسمی کشور، ضعف مفرط مدیریتی دستگاه‌های آماری به همراه عدم حمایت از بدنه کارشناسی و اهتمام به تضعیف فزاینده آن بعلاوه فروپاشی و انحلال سازمان رسمی گزارش‌دهنده و تحلیلگر وضعیت و عملکرد اقتصادی کشور به عنوان کاربر اصلی این آمارها (سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی) از سوی دیگر موجب گردید که اعتبار داخلی و بین‌المللی نظام آماری کشور ظرف چند سال بر باد رود و در مجموع شرایطی را در این سال‌ها فراهم آورد که باید از آن به عنوان دوره تاریک آماری یاد کرد.

اکنون که نشانه‌ها حاکی از احساس ضرورت و نیز وجود اراده تغییر و اصلاح در رویکردها  نسبت به آمارها و نظام آماری است، باید دانست که اصلاح نظام آماری کشور (حتی بازگشت به شرایط سال 1385) فرایندی پر پیچ و خم است و علاوه بر آنکه نیازمند عزمی جدی است، محتاج تدوین برنامه راهبردی آماری است. نگاهی به تاریخ نظام آماری کشور نشان می‌دهد که تنها اهتمام به اصلاح امور کافی نیست زیرا طراحان قوانین مربوط به آمارهای رسمی کشور قطعاً در پی ارتقای نظام آماری بودند اما عدم روشن بینی و شناخت کافی از شرایط موجود موجب گردید که قوانین مذکور همواره با  چشم‌پوشی و دور زدن واقعیت نوشته شده و به همین سبب خود این قوانین بیش از همه بار مسئولیت اغتشاش و آشوب آماری را بر دوش بکشد. در مجموع، تجربه چند دهه گذشته و بویژه تجربه چند سال اخیر هزینه‌های زیادی را بر جامعه تحمیل نموده است و اکنون زمان آن فرا رسیده است تا با توجه به تجربیات گذشته، ساختارها و رویه‌های آماری جاری کشور مورد نقد و بازبینی قرار گیرد. به نظر می‌رسد که تهیه برنامه راهبردی آماری کشور، که بر اساس آن اهداف پنج تا ده ساله آماری تعیین شده و گام‌های ضروری به منظور نیل به این اهداف شناسایی می‌گردد، از اهمیت زیادی برخوردار است.

در برنامه راهبردی، چارچوب یکپارچه و جامعی تهیه می‌شود که در آن، ضمن ارزیابی مستمر نیازهای آماری کاربران، این نیازها اولویت بندی شده تا از طریق ظرفیت‌سازی آماری، به صورتی هماهنگ، سازگار و کارآمد، مطابق با قواعد پذیرفته شده به آنها پاسخ داده شود. علاوه بر آن، در برنامه راهبردی، منابع مورد نیاز برآورد شده و چارچوب‌های تجهیز آن ارایه می‌گردد. شایان ذکر است که در تهیه برنامه راهبردی آمار کشور، ضرورت دارد که همه بازیگران و فعالان این عرصه حضوری نظام‌مند و موثر داشته باشند.

پیش نیاز تهیه برنامه راهبردی آماری، تهیه نقشه راه آماری کشور است. نقشه راه آماری عبارتست از سند مرجع همه فعالان دخیل در طراحی برنامه راهبردی آماری کشور. در نقشه راه آماری، ضمن تعیین محورهای اصلی مورد نظر، کار گروه‌های تهیه برنامه راهبردی مشخص شده و نقش و مسئولیت‌های هر یک، در چارچوب یک جدول زمانی، تعیین می‌گردد.

در این مقاله، ضمن آسیب‌شناسی وضعیت آماری کشور، پیش‌نویس نقشه راه آماری کشور ارایه خواهد شد. در این پیش‌نویس، تمرکز بر موضوعات و محورهایی خواهد بود که لازم است در برنامه راهبردی آمار کشور مورد توجه قرار گیرد.

آدرس ايميل شما:  
آدرس ايميل دريافت کنندگان  
 



Powered by AtenaHamayesh